Onderhoudsvriendelijke tuin aanleggen: wat het wel en niet van je vraagt

Een onderhoudsarme tuin aanleggen kan. Een tuin zonder onderhoud bestaat niet. De getallen hieronder komen van de Royal Horticultural Society, de Britse tuinbouwvereniging. Het zijn richtlijnen voor tuinen in het algemeen en geen Nederlandse norm. Ik werkte zeven jaar in de agronomie (landbouwkunde). Wat ik daaruit het meest meeneem is dat een tuin weinig werk kost als de plant bij de plek past.

Waar het onderhoud zit

Een tuin vraagt een handvol dingen. Onkruid weghalen. Water geven. Snoeien. Het gras maaien. En tegels, voegen en grind schoonhouden. Een onderhoudsvriendelijke tuin is een tuin waarin je een of twee daarvan hebt weggekozen, niet alle vijf. Wie dat vooraf bedenkt, legt de tuin anders aan dan wie het laat gebeuren.

Begin met de plek

Dit is de keuze met de grootste opbrengst en hij kost niets. Kies planten die bij je grond en je plek passen. Een plant op de verkeerde plek moet je water geven, voeden en afdekken, en uiteindelijk vervangen.

Dat vraagt dat je weet wat je hebt. Klei houdt water en voedsel vast, maar is zwaar en droogt langzaam. Zand warmt snel op en houdt weinig vast. Veen werkt als een spons. Pak een handvol vochtige grond en knijp: valt hij uit elkaar, dan is het zand. Kun je er een worstje van rollen, dan zit er klei of leem in. Kijk daarnaast hoe lang de zon op een plek staat. Een noordmuur en een zuidhoek zijn twee verschillende tuinen. Hoe ik dat per hoek van een tuin uitwerk, staat bij een beplantingsplan voor je tuin.

Kies planten die blijven

Winterharde struiken en groenblijvers zijn lang levende planten die je niet elk jaar vervangt. Vaste planten komen terug. Eenjarigen en seizoensplanten kosten elk jaar opnieuw werk.

Twee dingen helpen. Kies minder soorten in grotere groepen, want dat oogt rustiger en is makkelijker bij te houden dan van alles één. En kies planten die de grond sluiten. Bodembedekkers als maagdenpalm, ooievaarsbek (Geranium macrorrhizum), elfenbloem en vrouwenmantel groeien in elkaar, waardoor onkruid weinig licht krijgt. In de schaduw doen hosta’s dat. Vul gaten in een border op met zulke planten.

Let op de keerzijde. Niet elke bodembedekker blijft waar je hem zet. De kruipende Soleirolia verspreidt zich snel via losse stukjes stengel. Vraag bij het kiezen daarom altijd of een plant woekert.

Bedek de grond

Kale grond groeit vol, met onkruid of met planten. Een mulchlaag voorkomt het eerste. Mulch houdt het zonlicht tegen dat onkruidzaad nodig heeft en vermindert de verdamping, dus je wiedt en sproeit minder.

De getallen: minstens 5 centimeter, bij voorkeur 7,5 centimeter bij afbreekbaar materiaal. Leg hem op vochtige, onkruidvrije grond in het voorjaar of het najaar. Houd hem weg van de stammen van bomen en struiken, want mulch tegen een stam kan die zacht en vatbaar voor ziekte maken. Grind in een te dunne laag raakt door de grond gemengd en geeft juist onkruid ruimte. Staat een border vol onkruid, dan smoor je het met een laag van 10 tot 20 centimeter organisch materiaal. Bij hardnekkig wortelonkruid leg je er eerst karton onder.

Gras, tegels en kunstgras

Een gazon vraagt veel werk: maaien, kanten trimmen, bemesten, sproeien. In een kleine tuin zonder kinderen vragen grote borders en een verharde plek minder werk dan een klein gazon. Houd je gras, maak het dan makkelijk te maaien, met een vaste rand van steen waar de maaier overheen kan en zonder rare hoeken.

Een tuin vol tegels is geen oplossing. Onkruid groeit in de voegen, blad blijft liggen en het regenwater kan nergens in de grond zakken. Bestraat je een deel en beplant je de rest, dan zakt het regenwater in de grond in plaats van naar de put. Grind met worteldoek eronder vraagt af en toe harken en bladeren verwijderen.

Kunstgras haalt het maaien en bemesten weg. Het wordt warm in de zon, het bodemleven eronder heeft het zwaar en ook kunstgras moet van blad worden schoongehouden. Op een kleine plek kan het werken.

Water slim regelen

Zet planten met dezelfde waterbehoefte bij elkaar, dan geef je per hoek water en niet per plant. Grote potten drogen minder snel uit dan kleine, dus kies er weinig en groot. Een druppelslang in de border scheelt het sjouwen met de gieter.

Het onderhoud dat blijft

Ook de beste tuin vraagt aandacht. Snoeien blijft, bij heggen en struiken die dat nodig hebben. Blad ruimen blijft. In het eerste jaar of de eerste twee vragen nieuwe planten meer water en meer wieden, tot de border dichtgroeit. Een beetje wildheid hoort erbij: een tuin waar een gevallen blad mag blijven liggen is makkelijker bij te houden dan een tuin die altijd strak moet.

Wat je ermee doet

Weet je voor jouw hoek niet welke planten het aankunnen, kijk dan bij beplantingsplan. Ik kies planten die op jouw grond en plek blijven groeien, afgestemd op de zon en de tijd die je wilt besteden. Het advies over het onderhoud krijg je erbij.

Bronnen

• Royal Horticultural Society, 10 ways to have a great-looking, low maintenance garden
• Royal Horticultural Society, Mulch
• Royal Horticultural Society, Non-chemical weed control
• Royal Horticultural Society, Mind your own business (Soleirolia)