Houten gevelbekleding aanbrengen

Hout is het enige gevelmateriaal dat blijft veranderen nadat het hangt. Dat is precies de reden dat mensen het kiezen, en soms ook de reden dat ze er later spijt van krijgen. Ik breng houten gevelbekleding aan op woningen, uitbouwen, bijgebouwen en schuren, van één verdieping tot een complete gevel, en ik zeg vooraf hoe het er straks uitziet in plaats van achteraf.

Op de overzichtspagina over gevelbekleding staan de materialen naast elkaar. Deze pagina gaat alleen over hout: welke houtsoort, welk profiel, verticaal of horizontaal, en wat vergrijzing met je gevel doet.

Houtsoorten en wat je ervan mag verwachten

De houtsoort bepaalt drie dingen tegelijk: hoe de gevel er nu uitziet, hoeveel je er later aan moet doen, en wat het kost. Ze zijn niet zomaar inwisselbaar.

Douglas

Douglas is warm roodbruin als het nieuw is, breed verkrijgbaar en van de vier de meest betaalbare. Voor veel gevels is dat de logische keuze. Het kernhout kan onbehandeld buiten staan. Let op twee dingen. Douglas werkt behoorlijk, dus de delen krimpen en zetten uit met het seizoen. En de noesten kunnen hars geven die aan de zonkant naar buiten komt. Bij een strak, vlak beeld valt dat op. Bij een landelijke gevel hoort het erbij.

Thermowood

Thermisch gemodificeerd hout is verhit in een oven, zonder toevoegingen. Daardoor neemt het minder vocht op, werkt het minder, en blijft een lang verticaal deel rechter dan onbehandeld hout. Bij oplevering is het donkerbruin. Die kleur is alleen niet blijvend. Nadeel van de behandeling is dat het hout brozer is geworden, dus voorboren en rustig schroeven is geen luxe. Daar reken ik extra tijd voor.

Eiken

Eiken is de zwaarste en de duurste van de vier en gaat het langst mee. Er zit één ding aan dat je vooraf moet weten: eiken bevat looizuur. Regenwater dat over eiken loopt en daarna op metselwerk, beton of bestrating komt, laat donkere strepen achter die er niet zomaar af gaan. De bevestiging moet dus roestvast zijn, en ik kijk vooraf waar het water van de onderste rij naartoe loopt. Een eiken gevel boven een lichte tegelvloer is vragen om verkleuring.

Ceder

Western red cedar is licht in gewicht, werkt weinig en is van nature goed bestand tegen vocht. Dat maakt het geschikt voor lange delen en voor gevels waar je zo min mogelijk beweging wilt. Het is wel zacht. Een ladder die ertegenaan staat of een kruiwagen die erlangs schuurt laat een deuk achter. Op ooghoogte langs een pad zou ik het niet als eerste kiezen, hoger op de gevel is het geen thema.

Profielen: rhombus, potdeksel en vlakke delen

Het profiel bepaalt het beeld meer dan de houtsoort. Vier komen het vaakst voorbij.

Rhombus heeft schuin afgezaagde randen en een open voeg tussen de delen. Dat geeft een strakke gevel met een fijne schaduwlijn. Er zit één eis aan: door die open voeg kijk je op wat erachter zit. Daar hoort een zwarte waterkerende laag, en het regelwerk moet strak liggen, want elke afwijking zie je terug in de schaduwlijn over de hele gevel.

Potdeksel is het klassieke profiel met overlappende delen. Het voert water vanzelf naar buiten, is vergevingsgezinder voor een ondergrond die niet kaarsrecht is, en past bij een landelijker beeld.

Zweeds rabat ligt daartussenin. De delen vallen met een sponning in elkaar en houden een schaduwnaad, en dat blijft werken als het hout in de zomer krimpt.

Vlakke delen met verdekte bevestiging geven het rustigste beeld, zonder zichtbare schroeven. Het is tegelijk de meest onvergeeflijke variant, want alles wat scheef zit zie je meteen.

Verticaal of horizontaal

Verticaal aanbrengen verandert meer dan alleen het beeld. Water loopt langs de vezel naar beneden in plaats van op een naad te blijven staan, en een gevel oogt er hoger door. De vangst zit erachter. Bij verticale delen loopt het regelwerk horizontaal, en horizontaal regelwerk houdt vocht vast en blokkeert de ventilatie. Daarom leg ik er een tweede laag regels haaks overheen. Dat kost materiaal en tijd.

Horizontaal aanbrengen is eenvoudiger, want dan staat het regelwerk verticaal en ventileert de spouw vanzelf van onder naar boven. Een gevel oogt er breder en lager door. Het kwetsbare punt zijn de kopse kanten bij de naden en bij de kozijnen, want daar dringt water het snelst binnen. Die kanten behandel ik apart voordat de delen hangen.

Wat het wordt hangt vaker af van de vorm van de gevel dan van smaak. Een hoge, smalle gevel met een dakkapel vraagt iets anders dan een lange, lage uitbouw.

Houtlook zonder hout

Soms wil iemand het beeld van hout, maar niet de verandering die erbij hoort. Dan is gevelbekleding in houtlook een eerlijker antwoord dan hout dat je met beits in bedwang probeert te houden. Je krijgt een houtnerf die blijft zoals hij is. Wat je niet krijgt is de diepte en de geur van echt hout, en van dichtbij zie je het verschil. Ik zeg liever vooraf welke van de twee bij je verwachting past dan dat je er later achter komt.

Vergrijzing, en waarom ik er altijd naar vraag

Hout wordt grijs. Alle vier de soorten hierboven, behandeld of niet. Zonlicht breekt de stof af die het hout zijn kleur geeft en wat overblijft is zilvergrijs.

Het vervelende is niet dat het gebeurt, maar dat het niet overal tegelijk gebeurt. De zuid- en westkant lopen voorop. Onder een overstek en achter een regenpijp blijft het hout langer donker. Een gevel zit dus een tijd in een tussenfase waarin hij vlekkerig oogt, en dat is de fase waar mensen zich op verkijken.

Voor de één is dat het hele idee. Verweerd zilvergrijs hout naast zink, riet of donker metselwerk is een bewuste keuze en wordt alleen maar mooier. Voor de ander is het een teleurstelling, omdat het warme roodbruin van de eerste week in hun hoofd zat toen ze ja zeiden. Allebei is prima, maar het is niet hetzelfde besluit.

Daarom vraag ik het expliciet voordat er iets besteld wordt: wil je dat de gevel blijft zoals hij op dag één is, of vind je grijs mooi? Wil je de kleur houden, dan hoort daar een pigmenthoudende olie of een dekkende beits bij, en de verplichting om daar periodiek op terug te komen. Vind je grijs mooi, dan kun je het hout onbehandeld laten en is er aan het hout zelf niets te doen. Er is ook een tussenweg: een vergrijzingsmiddel dat het proces versnelt en gelijkmatiger maakt, zodat je de vlekkerige tussenfase overslaat.

Onderhoud

Onbehandeld hout vraagt geen onderhoud aan het hout zelf. Wat wel aandacht vraagt is de rest: de bevestiging, de aansluitingen bij kozijnen en dakrand, en de noordkant, waar groene aanslag ontstaat op de plek die nooit droog waait.

Twee dingen richten hier de meeste schade aan, en allebei zijn ze te voorkomen. Het eerste is de hogedrukreiniger. Die vreet de zachte lagen uit het hout weg en laat een ruw oppervlak achter dat juist vuil vasthoudt. Een zachte borstel en water zijn genoeg. Het tweede is de onderste rij die tegen de bestrating of de grond aan zit. Opspattend regenwater en aarde houden dat hout permanent nat, en daar begint het rotten. Er hoort ruimte onder de onderste rij, en die ruimte moet vrij blijven.

Wat er achter de delen zit

Het deel dat niemand ziet bepaalt of een houten gevel het houdt. Achter de delen zitten het regelwerk, een waterkerende laag en een spouw die van onder en van boven open is, zodat de lucht erdoorheen kan. Loopt die spouw dood, dan droogt de achterkant van de delen nooit en heb je een probleem dat je van buiten niet ziet aankomen.

Bij de gevelbekleding op een verdieping zat het werk precies daar. Die gevel is niet in hout uitgevoerd maar in vlakke platen, alleen zijn de aansluitingen hetzelfde vraagstuk: de bekleding netjes rond de bestaande kozijnen laten lopen en de aansluiting onder de dakrand dicht krijgen. De foto’s zijn tijdens het werk gemaakt, met de rolsteiger nog tegen de gevel.

Hoe ik het aanpak

Ik kom kijken, meet de gevel op en loop met je langs de vier keuzes: houtsoort, profiel, richting en afwerking. Daarna weet je wat het beeld wordt en wat je er later voor terugkrijgt. Het hout bestel ik pas als die keuzes vastliggen, want een gevel omgooien als de delen al voor de deur liggen is duur.

De aansluitingen zijn timmerwerk op maat, en dat is het onderdeel waar het misgaat bij mensen die alleen de delen ophangen. Gaat het om een uitbouw of aanbouw, dan neem ik de bekleding het liefst in hetzelfde werk mee, zodat de aansluiting op het bestaande huis in één hand blijft. En heeft een bestaande houten gevel alleen wat losse reparaties nodig, dan valt dat onder klussen en onderhoud en hoeft er niets vervangen te worden.

Weet je nog niet welke kant je op wilt, stuur dan een paar foto’s van de gevel en de maten die je hebt. Leg het me voor via de contactpagina, dan zeg ik wat ik zou doen, ook als het antwoord is dat hout hier niet de beste keuze is.